Czy czynny żal może uchronić przed odpowiedzialnością karną za posłużenie się nierzetelną fakturą?

Złożenie czynnego żalu nie zawsze ochroni przed odpowiedzialnością karną za posłużenie się nierzetelną fakturą. Narzędzie to może zadziałać w przypadku mniejszych pomyłek księgowych i błędów formalnych, zdejmując z barków przedsiębiorcy widmo wysokich grzywien karnoskarbowych. Kiedy jednak organy ścigania badają zorganizowane oszustwa podatkowe, instytucja ta okazuje się niewystarczająca wobec przepisów powszechnego Kodeksu karnego. Według statystyk rynkowych ponad 60% postępowań o tak zwane puste faktury dotyka działalności, które po prostu nie zweryfikowały odpowiednio swoich dostawców. Problem ten może dotyczyć wielu przedsiębiorców, w tym prężnie rozwijających się działalności z Gdańska i całego województwa pomorskiego.

Kiedy błąd kontrahenta i puste faktury stają się problemem karnym Twojej firmy?

Przedsiębiorcy bardzo często żyją w mylnym przekonaniu, że odpowiadają przed prawem wyłącznie za własne, celowe działania. Tymczasem puste faktury wystawione przez kontrahenta błyskawicznie stają się ogromnym problemem nieświadomego nabywcy. Posłużenie się nierzetelną fakturą w comiesięcznych rozliczeniach z urzędem skarbowym naraża zarząd spółki lub przedsiębiorcę prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą na negatywne konsekwencje wynikające z Kodeksu karnego skarbowego (KKS).

Organy podatkowe przyjmują w tych kwestiach restrykcyjne podejście celując w kolejne ogniwa łańcucha dostaw. Kiedy dostawca nagle znika, nie odprowadza należnego podatku lub aktywnie bierze udział w karuzeli podatkowej, fiskus w pierwszej kolejności puka do drzwi nabywcy, który odpowiednio rozliczył podatek naliczony z wadliwego dokumentu. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) od lat jasno wskazuje, że samo fizyczne posiadanie faktury nie daje prawa do odliczenia VAT, jeśli opisana na niej transakcja gospodarcza nie miała w rzeczywistości miejsca.

To właśnie dlatego błąd kontrahenta lub jego celowe działanie może uderzyć w płynność finansową przedsiębiorcy. Organy ścigania analizują wnikliwie cały łańcuch dostaw, a brak odpowiedniej reakcji w sytuacji, w której prawdopodobnie padłeś ofiarą takiego działania mimo zachowania procedur może skutkować uznaniem przez prokuratora, że świadomie wspierałeś nielegalny proceder.

Odpowiedzialność karnoskarbowa zarządu spółki za nierzetelne faktury – jak zminimalizować ryzyko?

Odpowiedzialność karnoskarbowa zarządu spółki za nierzetelne faktury ma charakter osobisty co oznacza, że prezes spółki czy członek zarządu odpowiada własnym majątkiem, a nierzadko ryzykuje też wolnością. Zgodnie z art. 62 KKS i art. 271a Kodeksu karnego za wystawianie lub posługiwanie się fikcyjnymi dokumentami o znacznej wartości grożą kary pozbawienia wolności. Zagrożenie to jest realne w skrajnych przypadkach nadużyć podatkowych.

Aby zminimalizować to ryzyko, zarząd powinien wdrożyć w strukturach spółki szczelne i bezwzględne procedury compliance. Oznacza to stworzenie i egzekwowanie wewnętrznego regulaminu weryfikacji każdego nowego dostawcy przed podpisaniem jakiejkolwiek umowy o współpracy. Dobrą, rynkową praktyką jest rygorystyczne sprawdzanie statusu podatnika w wykazie podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT (tzw. Biała Księga), szczegółowa weryfikacja wpisu przedsiębiorcy w KRS lub CEIDG oraz żądanie zaświadczeń o niezaleganiu z podatkami.

W jednym z głośnych case study z 2023 roku sąd uniewinnił prezesa dużej spółki handlowej od zarzutu udziału w zorganizowanej grupie wyłącznie dlatego, że spółka posiadała udokumentowany system oceny ryzyka partnerów. Zarząd udowodnił w postępowaniu sądowym, że każda decyzja o dużym zakupie była poprzedzona żmudną analizą wiarygodności ekonomicznej dostawcy.

Czy czynny żal chroni w sprawach o wyłudzenia VAT i posłużenie się nierzetelną fakturą?

Czynny żal uregulowany w art. 16 Kodeksu karnego skarbowego to narzędzie naprawcze. Jego skuteczność w przypadku zaawansowanych nieprawidłowości VAT bywa mocno ograniczona. Teoretycznie instytucja ta pozwala na uniknięcie kary za przestępstwo skarbowe, jeśli sprawca sam zgłosi się do właściwego organu i niezwłocznie wpłaci uszczuploną należność podatkową.

Zauważyć należy, że posługiwanie się nierzetelnymi fakturami na wielką skalę podlega również pod przepisy powszechnego Kodeksu karnego. W takich sytuacjach czynny żal wynikający z KKS nie zniweluje odpowiedzialności za fałszerstwo intelektualne dokumentów czy udział w celowym oszustwie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego instytucja czynnego żalu ma zastosowanie przy standardowych pomyłkach.

Wyobraź sobie sytuację, w której księgowa z powodu przepracowania zaksięguje podwójnie ten sam kosztowy dokument. Wtedy czynny żal może znaleźć zastosowanie. Jednak jeśli prokurator i organ podatkowy udowodnią celowe działanie oraz z góry powzięty zamiar uszczuplenia budżetu państwa, pismo o czynnym żalu zostanie odrzucone. Pamiętaj też, że dokument ten należy złożyć zanim urząd skarbowy sam odkryje nieprawidłowości.

Czy dochowanie należytej staranności w biznesie chroni przed zarzutem wyłudzenia VAT?

Tak, udowodnione dochowanie należytej staranności to tarcza ochronna dla każdego przedsiębiorcy w Polsce. Zgodnie z wiążącymi wytycznymi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz konsekwentną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego uczciwy podatnik nie może być karany za oszustwa swoich kontrahentów. Warunek jest jeden: nie wiedział i obiektywnie nie mógł wiedzieć, że bierze udział w transakcji naruszającej prawo podatkowe.

Aby jednak obrona przed sądem była skuteczna, należy udowodnić, że zrobiłeś wszystko, czego można wymagać od racjonalnie działającego profesjonalisty. Dochowanie należytej staranności w biznesie może ochronić przed prokuratorskim zarzutem pod warunkiem, że opiera się na twardych, niepodważalnych dowodach zgromadzonych w momencie zawierania transakcji.

Organy państwowe badają między innymi, czy zaoferowana cena towaru nie była rażąco niższa od średniej rynkowej oraz czy warunki płatności odpowiadały rynkowym standardom. Brak jakiegokolwiek biura, sprzętu i legalnie zatrudnionych pracowników u dostawcy, to dla skarbówki wielka, czerwona flaga.

Jakie dowody materialne najlepiej potwierdzają realność dostaw w sporze z fiskusem?

Kiedy dochodzi do sporu, to same faktury i przelewy bankowe często są przez organy traktowane jako dowody niewystarczające. Puste faktury charakteryzują się przecież właśnie tym, że często towarzyszą im wyreżyserowane, realne transfery pieniężne mające uwiarygodnić dany proceder.

Kluczowe znaczenie dla wykazania faktu nabycia towarów ma rzetelnie prowadzona dokumentacja okołotransakcyjna. W profesjonalnym obrocie gospodarczym, co jest szczególnie istotne dla rozwiniętego w Gdańsku sektora logistycznego i portowego, należy gromadzić konkretne dowody współpracy, takie jak na przykład:

• dokumenty przewozowe, w tym międzynarodowe listy CMR,
• zlecenia transportowe dla zewnętrznych firm logistycznych,
• specyfikacje magazynowe (dokumenty WZ, PZ) wraz z podpisami magazynierów,
• raporty i zrzuty ekranu z monitoringu GPS pojazdów dostawczych,
• korespondencję e-mailową z negocjacji handlowych.

Z orzecznictwa sądowego wynika, że wiarygodne zeznania niezależnych świadków również mają istotne znaczenie dowodowe. W jednym z procesów przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, lokalny przedsiębiorca wygrał spór z urzędem skarbowym, ponieważ na czas przedstawił szczegółowy rejestr wejść i wyjść pracowników podwykonawcy na placu budowy.

Jakie kroki prawne podjąć, kiedy urząd skarbowy kwestionuje autentyczność transakcji handlowych?

Kiedy na Twoje biurko trafia zawiadomienie o wszczęciu kontroli celno-skarbowej, powinieneś działać strategicznie. Istotnym krokiem, gdy urząd skarbowy kwestionuje autentyczność transakcji handlowych, może okazać się ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Najlepiej sprawdzi się doświadczony doradca podatkowy lub obrońca specjalizujący się w sprawach karnoskarbowych.

Koniecznym może być też dokonanie audytu własnej dokumentacji firmowej. Wspólnie z pełnomocnikiem należy wówczas przeprowadzić szczegółowy audyt wewnętrzny, zebrać z archiwów wszystkie wspomniane wcześniej dowody materialne, rozproszoną korespondencję i aneksy do umów dotyczące spornych dokumentów zakupowych. Ważne jest, aby aktywnie uczestniczyć w trwającym postępowaniu dowodowym.

Podsumowanie i kolejny krok dla Twojej działalności

Bagatelizowanie ryzyka związanego z nieuczciwymi kontrahentami to najprostsza droga do poważnych problemów prawnych i utraty stabilności finansowej. Puste faktury to problem, który potrafi naruszyć reputację i narazić na stratę finansową w kilka miesięcy. Nie czekaj, aż urząd skarbowy zapuka do Twoich drzwi i poprosi o wyjaśnienia. Skontaktuj się z naszą gdańską kancelarią już dziś, a my doradzimy Ci jak prewencyjnie zabezpieczyć interes Twojej działaności zanim błąd kontrahenta stanie się powodem poważnych problemów.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Behrendt i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp. k. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.