Zmiany w ortografii i interpunkcji - co oznaczają nowe reguły dla piszących

W Gdańsku i w całym kraju właśnie rozpoczęła się dyskusja o tym, jak będą wyglądać polskie teksty po wprowadzeniu nowych zasad. Zmiany zaproponowane przez specjalistów mają uprościć kilka trudnych miejsc w pisowni, a jednocześnie wymusić korektę przyzwyczajeń redaktorów i autorów. Dla czytelników oznacza to, że niektóre wyrazy będą wyglądać inaczej niż dotąd - czasem subtelnie, czasem wyraźnie. Artykuł tłumaczy najważniejsze reguły i podpowiada, na co zwrócić uwagę od pierwszych dni stosowania nowych zasad.

• Co zmieniła - Rada Języka Polskiego w najważniejszych punktach
• Jak te zmiany będą wyglądać na co dzień w Gdańsku - od urzędów po szyldy
• Praktyczne wskazówki dla osób piszących - co zmienić od razu

Co zmieniła - Rada Języka Polskiego w najważniejszych punktach

Wprowadzone reguły obowiązują od 1 stycznia 2026 r. i zostały ogłoszone przez Radę Języka Polskiego. Najistotniejsze modyfikacje dotyczą zapisu wielką literą, łączenia i rozdzielania wyrazów oraz sposobu zapisywania cząstek i prefiksów. W skrócie - nowe rozwiązania przewidują między innymi:

• pisownię wielką literą nazw mieszkańców miast, dzielnic i wsi, np. Warszawianin, Ochocianka, Nowohucianin;
• dopuszczenie zapisu wielką literą pojedynczych egzemplarzy marek, np. samochód marki Ford - zaparkował czerwony Ford;
• rozdzielną pisownię cząstek typu -bym, -byś, -by z łącznikami, np. zapis typu „czy by nie…”;
• łączną pisownię nie- z przymiotnikami i przysłówkami niezależnie od stopnia, np. nieadekwatny, niemiły, nienajlepiej;
• zniesienie wyjątków w pisowni niektórych imiesłowów i ujednolicenie reguł łączenia nie- z imiesłowami;
• pełną wielką literę w nazwach obiektów przestrzeni publicznej stojących na początku nazwy, np. Aleja Róż, Plac Zbawiciela, przy zachowaniu małej litery w słowie ulica;
• nowe zasady dotyczące przedrostków i prefiksów - część z nich może być zapisywana łącznie lub rozdzielnie w zależności od znaczenia i użycia (np. superpomysł lub super pomysł);
• jednolitą łączną pisownię cząstek niby- i quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą, przy zachowaniu łącznika przed wyrazami wielkimi, np. nibyartysta, ale niby-Polak;
• dopuszczenie trzech wariantów zapisu w parach wyrazów powtarzanych dla efektu stylistycznego - z łącznikiem, z przecinkiem lub rozdzielnie.

Rada przypomina przy tym, że jej kompetencje do ustalania zasad ortografii wynikają z przepisów prawa - to m.in. zapis z art. 13 ust. 1 Ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.

Jak te zmiany będą wyglądać na co dzień w Gdańsku - od urzędów po szyldy

W praktyce nowe reguły mogą wpłynąć na wygląd oficjalnych dokumentów, komunikatów miejskich, napisów na szyldach i artykułów prasowych. Urzędy i instytucje będą musiały zaktualizować swoje style, a drukarnie i projektanci szyldów - wzory graficzne. Przykładowo:

• nazwy skwerów czy parków zaczynające się od słowa typu plac, park czy aleja mogą pojawiać się z wielką literą w każdym członie - trzeba to uwzględnić w projektach nazewnictwa i na mapach;
• demonimy i przymiotniki tworzone od nazw osobowych będą miały nowe, jednolite opcje zapisu, co wpłynie na materiały promocyjne i opisy wydarzeń kulturalnych.

Dla mieszkańców oznacza to prostsze i bardziej przewidywalne reguły przy pisaniu wiadomości, postów czy ogłoszeń. Jednocześnie trzeba się liczyć z tym, że przez pewien czas w przestrzeni publicznej będą współistnieć różne wersje tego samego wyrazu - stare i nowe.

Praktyczne wskazówki dla osób piszących - co zmienić od razu

Kilka krótkich zasad do natychmiastowego zastosowania:

• sprawdźcie użycie wielkiej litery przy nazwach mieszkańców i nazwach obiektów typu Aleja, Plac - tam, gdzie nowe reguły to przewidują, poprawcie zapisy;
• traktujcie pojedyncze egzemplarze marek jak nazwy własne - możliwy jest zapis dużą literą (przykład - Ford);
• stosujcie rozdzielny zapis cząstek -bym, -byś, -by z łącznikami tam, gdzie nowe reguły na to pozwalają;
• łączcie nie- z przymiotnikami i przysłówkami bez względu na stopień, np. niebanalny, nienajlepszy;
• w tekstach marketingowych i użytkowych zastanówcie się nad sensem zapisu z przedrostkami typu mini-/super- - dopuszczalny jest zapis łączny lub rozdzielny w zależności od znaczenia;
• przy stosowaniu niby- i quasi- stosujcie zapis łączny z małą literą, a przed wielką literą zachowujcie łącznik - np. nibyromantycznie, ale niby-Polak.

Te wskazówki powinny ułatwić redakcjom i autorom codzienną pracę nad tekstem. Adaptacja na poziomie redakcji i urzędów zajmie trochę czasu - warto przygotować krótkie wytyczne i szablony, żeby czytelnicy natrafiali na spójną pisownię w komunikatach miejskich i materiałach informacyjnych.

na podstawie: Urząd Wojewódzki w Gdańsku.