Miasta uczą się praw podstawowych – jak Gdańsk i partnerzy zamykają projekt RIGHTSCITIES

W Instytucie Kultury Miejskiej zgromadziły się osoby z pięciu europejskich miast i trzech ośrodków akademickich, by rozliczyć dwa lata pracy nad wdrażaniem praw podstawowych bliżej mieszkańców. W sali rozmowy przeplatały się z praktycznymi narzędziami, a dyskusje dotykały problemów od wykluczenia po dezinformację. Gdańsk był gospodarzem finału projektu, który miał na celu uczynić prawa podstawowe elementem codziennej polityki miejskiej.

• Gdańsk jako przestrzeń dyskusji i zobowiązań
• Bringing Fundamental Rights Home w Instytucie Kultury Miejskiej
• Głos gospodarzy i partnerów o tym, co dalej

Gdańsk jako przestrzeń dyskusji i zobowiązań

Podczas spotkania 17 marca w Instytucie Kultury Miejskiej przedstawiciele miast partnerskich i partnerów naukowych podsumowali działania prowadzone w ramach projektu RIGHTSCITIES. Projekt realizowany był od czerwca 2024 do maja 2026 przez miasta: Gdańsk, Lund, Sopot, Utrecht i Wiedeń, a także instytuty: Raoul Wallenberg Institute of Human Rights and Humanitarian Law (RWI), Ludwig Boltzmann Institute of Fundamental and Human Rights (LBI) oraz Uniwersytet w Utrechcie.

W otwarciu wydarzenia Katarzyna Ziemann, dyrektor Wydziału Rozwoju Społecznego w Urzędzie Miasta Gdańska, podkreśliła cel projektu – zbliżenie zapisów Karty Praw Podstawowych UE do codziennych decyzji samorządów. Reprezentacja samorządów obejmowała też m.in. Żanetę Geryk z Rady Miasta Gdańska i Piotra Harhaja z Rady Miasta Sopotu.

Bringing Fundamental Rights Home w Instytucie Kultury Miejskiej

Konferencja finałowa “Bringing Fundamental Rights Home” była miejscem debat i prezentacji narzędzi szkoleniowych oraz ankiet samooceny, przygotowanych w ramach projektu. W panelach i wykładach występowali eksperci międzynarodowi oraz praktycy samorządowi. Wśród prelegentów pojawili się m.in.:

• Pradeep Wagle – dyrektor sekcji ds. praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych przy Wysokim Komisarzu Narodów Zjednoczonych ds. praw człowieka,
• Adrià Duarte – szef International Observatory on Participatory Democracy,
• Hanna Johnsson – koordynatorka projektu RIGHTSCITIES,
• Lora Vidović – szefowa Biura ds. Ochrony Socjalnej, Zdrowia, Weteranów i Osób Niepełnosprawnych miasta Zagrzebia.

Dyskusje odbywały się w dwóch panelach tematycznych. Pierwszy koncentrował się na szkoleniach dotyczących wdrażania praw podstawowych w urzędach i trwałości zmian społecznych; wystąpili w nim przedstawiciele miast partnerskich oraz akademicy. Drugi panel poświęcony był narzędziu samooceny realizacji praw podstawowych na poziomie lokalnym i jego integracji w procesy urzędowe; wśród panelistów byli przedstawiciele Agencji Praw Podstawowych UE oraz moderatorzy z RWI i Uniwersytetu w Utrechcie.

Głos gospodarzy i partnerów o tym, co dalej

W swoim wystąpieniu Monika Chabior, zastępczyni prezydent Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania, przypomniała historyczny kontekst Gdańska jako miejsca solidarności i zaakcentowała konieczność włączenia praw człowieka w codzienne działania samorządów. Jej słowa najlepiej oddaje fragment wypowiedzi:

“Bez takiego podejścia, którego musimy się uczyć jako urzędniczki, urzędnicy, partnerzy z organizacji pozarządowych, trudno sobie wyobrazić faktyczną solidarność w naszych społeczeństwach.”

Prezydentka Sopotu Magdalena Czarzyńska-Jachim wskazała projekt jako proces „udomowiania” praw podstawowych na poziomie lokalnym, którego celem jest tworzenie bezpiecznej i szanowanej wspólnoty – przeciwwagi dla nienawiści i dezinformacji.

Lista uczestników i ekspertów miała charakter praktyczny – nie chodziło tylko o wymianę poglądów, ale o pokazanie narzędzi, które miasta mogą wykorzystać. W rolach panelistów pojawili się m.in.: Hanna Wyszyńska (Sopot), Gudrun Bauer (Wiedeń), Joana Ivarsson (Lund), Janne Vrenssen (Utrecht), Umut Azak (Uniwersytet Istanbul Okan), Sneh Aurora (Uniwersytet w Utrechcie), Geraldine Guille (Agencja Praw Podstawowych UE), Shams Asadi (Wiedeń), Hans Sakkers (Utrecht), Aleksandra Niżyńska (Gender Solution) oraz Morten Kjaerum (RWI) jako moderator.

Prawa podstawowe – jak to wygląda w praktyce Prawa podstawowe obejmują prawa obywatelskie, polityczne, ekonomiczne i społeczne zapisane w Karcie Praw Podstawowych UE, mającej moc równą traktatom unijnym. Wsparcie i monitoring tych praw zapewnia Agencja Praw Podstawowych UE, współpracująca z instytucjami unijnymi i państwami członkowskimi.

Mieszkańcy mogą zyskać realne narzędzia już teraz – uczestnicy konferencji wskazywali na kilka praktycznych kierunków wdrożeń:

• wdrażanie szkoleń dla urzędników dotyczących równego traktowania i rozpoznawania dyskryminacji,
• stosowanie ankiet samooceny w urzędowych procesach decyzyjnych,
• współpraca miast z ośrodkami naukowymi przy tworzeniu lokalnych procedur ochrony praw,
• budowa sieci miast wymieniających dobre praktyki, aby szybciej reagować na dezinformację i polaryzację.

Spotkanie w Gdańsku nie kończy projektu – ma być mapą drogową dla samorządów chcących uczynić prawa podstawowe trwałym elementem zarządzania publicznego. Dla władz miejskich i organizacji pozarządowych oznacza to zadanie systemowe – szkolenia, narzędzia oceny i stała współpraca z ekspertami, by prawa przestały być abstrakcją, a stały się częścią codziennej praktyki.

na podstawie: Urząd Miejski Gdańsk.