Amina Elmi z nagrodą za wiersze o wykluczeniu i wolności

W gdańskim jury zapadł wybór, który prowadzi prosto do współczesnej Europy – tej pełnej napięć, pytań i pęknięć. Amina Elmi oraz jej tłumaczka Bogusława Sochańska sięgnęły po Nagrodę Literacką Miasta Gdańska „Europejski Poeta Wolności” za tom „Z całą miłością”. To książka o szukaniu domu tam, gdzie zbyt długo czeka tylko obcość, i o próbie wzięcia odpowiedzialności za własne miejsce na mapie. Jury po długiej rozmowie uznało, że właśnie ten głos najmocniej trafia w dzisiejszy spór o wolność.

• Jury długo ważyło głosy, zanim wskazało tom Elmi
• Wiersze Elmi mówią z gniewu, czułości i doświadczenia migracji
• Gala w teatrze i lista tomów, które walczyły o finał

Jury długo ważyło głosy, zanim wskazało tom Elmi

Nagroda została rozstrzygnięta po obradach 6 marca 2026 roku w Gdańsku. Przy stole zasiedli Anna Czekanowicz, Krzysztof Czyżewski, Cezary Łasiczka, Stanisław Rosiek, Anda Rottenberg, Michał Rusinek, Beata Stasińska, Olga Tokarczuk obecna online oraz Andrzej Jagodziński jako sekretarz bez prawa głosu. Wybór nie był szybki – jurorzy przez niemal cztery godziny porównywali sześć finałowych tomów, zwracając uwagę zarówno na ich rozmach formalny, jak i na to, jak różnie mówią o współczesności.

W centrum rozmowy znalazły się pytania o granice europejskiej poezji, o powrót do klasycznych form i o to, gdzie dziś rodzi się najbardziej osobisty język. Werdykt padł na Amina Elmi i Bogusławę Sochańską, bo właśnie ich książka połączyła siłę społeczną z wyrazistą literacką formą.

„Tom poezji Z całą miłością to przejmujące świadectwo losu nieakceptowanej i wykluczonej imigrantki, która pragnie w Europie znaleźć swój dom i wziąć za niego odpowiedzialność.”

Jury podkreśliło też, że ta poezja nie zamyka się w oskarżeniu. Przeciwnie – daje czytelnikowi obraz osoby zbuntowanej, ale nieodcinającej mostów, gotowej mówić o wspólnym życiu, wspólnej walce i miłości wolnej od przemocy.

Wiersze Elmi mówią z gniewu, czułości i doświadczenia migracji

Amina Elmi pochodzi z Somalii, mieszka w Danii i właśnie tam zbudowała literacki język, który przyniósł jej rozgłos. Studiowała anglistykę w Aalborgu, ukończyła też kopenhaską szkołę pisarzy Forfatterskolen. Jej debiutancki tom „Barbar [Tavshedens objekt]” ukazał się w 2023 roku i szybko wyszedł poza rynek duński – prawa do publikacji sprzedano wydawcom w Norwegii i Szwecji, a książka zdobyła prestiżową Bogforums Debutantpris.

W „Z całą miłością” wracają tematy, które w dzisiejszej Europie brzmią szczególnie ostro: prawo do stanowienia o sobie, poszukiwanie tożsamości, odpowiedzialność za słowo, siostrzeństwo, przemoc, wojna i uprzedzenia. Tom pracuje na napięciu między liryzmem a gniewem. Obok mocnych, politycznych tonów pojawiają się sceny rodzinne i drobne obrazy codzienności, które budują bardziej złożony portret niż publicystyczny skrót.

Bogusława Sochańska, tłumaczka związana od lat z duńską literaturą, przełożyła tę różnorodność bez zgubienia rytmu i zmienności tonu. Jury doceniło, że przekład potrafi utrzymać zarówno miękkość i melodyjność, jak i ostrze ironii czy mówiony, czasem niemal krzyczany charakter tych wierszy. To właśnie dzięki temu książka wybrzmiewa nie jak zamknięty tom, lecz jak żywa, nerwowa rozmowa o świecie, który nie wszystkim daje równe miejsce.

Gala w teatrze i lista tomów, które walczyły o finał

Wręczenie nagród zaplanowano na 17 kwietnia podczas uroczystości na Dużej Scenie Teatru Wybrzeże. Reżyserią gali zajmie się Katarzyna Minkowska, a wieczór poprowadzi Katarzyna Kasia. Sam festiwal Europejski Poeta Wolności „Miejsca styku” potrwa od 16 do 18 kwietnia i obejmie spotkania, warsztaty oraz wykłady poświęcone poezji i szukaniu wspólnego języka w czasie podziałów i kryzysów. Program przygotowały Magdalena Kicińska i Małgorzata Lebda.

W tej edycji do finału weszły:

• Amina Elmi, „Z całą miłością”, przekład z duńskiego Bogusława Sochańska
• Nora Iuga, „Niewola kręgu”, przekład z rumuńskiego Enormi Stationis
• Laima Kreivytė, „Stany nieważkości”, przekład z litewskiego Dominika Jagiełka
• Luigi Nacci, „Jak przechodzi światło. Wiersze z lat 2004–2024”, przekład z włoskiego Joanna Ganobis
• Roger Robinson, „Przenośny raj”, przekład z angielskiego Bartosz Wójcik
• A. E. Stallings, „Druga strona detalu. Wiersze z lat 1999–2024”, przekład z angielskiego Janusz Solarz

Nagroda „Europejski Poeta Wolności” przyznawana jest co dwa lata. Laureat lub laureatka otrzymuje 100 tys. zł, a tłumacz lub tłumaczka 20 tys. zł. To ważny sygnał nie tylko dla środowiska literackiego, ale też dla czytelników, którzy dostają drogowskaz do poezji o sprawach najtrudniejszych, a przy tym najbliższych codziennemu doświadczeniu.

na podstawie: UM Gdańsk.