Oliwa ma więcej niż katedra i park. W Gdańsku przypomną jej drugie życie

W Oliwie szykuje się spotkanie, które ma odsunąć na bok dobrze znane obrazki z katedrą, parkiem i organami. Muzeum Gdańska pokazuje dzielnicę jako miejsce o długiej, zmiennej biografii – od cystersów i młynów po kurort, przemysł i ogród zoologiczny. Podczas wydarzenia mieszkańcy podpiszą też deklarację współpracy, a część pamiątek trafi do kapsuły czasu. Całość domknie wernisaż wystawy i spacer historyczny, który ma przypomnieć, jak wiele warstw kryje ta część Gdańska.

• Sto lat po przyłączeniu Oliwa pokazuje mniej oczywiste oblicze
• Cysterskie źródła, młyny i uzdrowisko zmieniły codzienność dzielnicy
• Mieszkańcy dopiszą własny rozdział przy kapsule czasu

Sto lat po przyłączeniu Oliwa pokazuje mniej oczywiste oblicze

Wystawa przygotowana przez Muzeum Gdańska nie zatrzymuje się na najbardziej rozpoznawalnych punktach Oliwy. Jej autorzy prowadzą opowieść przez sto lat od przyłączenia dzielnicy do Gdańska, ale jednocześnie cofają się dużo dalej, do czasów, gdy o miejscu decydowały klasztor, potok i młyny.

Jak podkreśla dr Leszek Molendowski z Muzeum Gdańska:

– Sto lat to dobry moment, by spojrzeć nie tylko na to, co już wiemy o Oliwie, ale także na to, co jeszcze warto ocalić od zapomnienia.

Jednym z ważniejszych wątków ekspozycji jest więc nie tylko sam jubileusz, lecz także pytanie o to, co z historii dzielnicy przetrwało w pamięci mieszkańców, a co zostało zepchnięte na margines. W 1924 roku Senat Wolnego Miasta Gdańska nadał gminie oliwskiej herb z drzewem oliwnym i tarczą Gdańska, a wójt Herbert Creutzburg dostał prawo używania tytułu burmistrza. Ta autonomia trwała krótko. Kryzys finansowy i brakujące w kasie gminnej ponad 400 tys. guldenów przyspieszyły decyzję o włączeniu Oliwy do miasta. Oficjalnie stało się to 1 lipca 1926 roku.

Cysterskie źródła, młyny i uzdrowisko zmieniły codzienność dzielnicy

Wystawa wraca też do znacznie starszych dziejów Oliwy, związanych z cystersami i klasztorem, wokół którego przez stulecia rozwijały się sprawy religijne, gospodarcze i administracyjne. Potok Oliwski przez lata był nie tylko elementem krajobrazu – zasilał ponad dwadzieścia młynów. Dziś po większości z nich zostały już tylko stawy i groble, ale ten ślad nadal porządkuje sposób, w jaki można czytać przestrzeń dzielnicy.

W XIX wieku Oliwa zaczęła z kolei zyskiwać opinię kurortu klimatycznego. Przyciągała położeniem u stóp morenowych wzgórz i bliskością lasów, a także spokojniejszym charakterem niż sąsiedni Sopot. Leczniczy ruch koncentrował się między innymi na chorobach płuc, reumatyzmie, nerwicach i słabowitości u dzieci. Po przyłączeniu Jelitkowa do gminy oliwskiej w 1907 roku miejscowość zaczęła być promowana także jako kąpielisko morskie.

Nie zabrakło również wątku przemysłowego. Na przełomie XIX i XX wieku, wraz z rozwojem kolei i tramwajów, pojawiły się tu zakłady chemiczne, rozlewnie wód i piwa oraz firmy spożywcze. W dwudziestoleciu międzywojennym działała filia Dr. Oetkera, która wytwarzała między innymi proszki i olejki do pieczenia, budynie oraz galaretki. Z Oliwą łączyły się też fabryki słodyczy „Olka” i „Anglas”, a po 1945 roku Zakłady Cukiernicze „Bałtyk”, których wyroby przez lata były jednymi z najbardziej rozpoznawalnych w kraju.

W tej samej dzielnicy wyrósł również gdański ogród zoologiczny. Pierwsze zwierzęta trafiały tam głównie od mieszkańców Trójmiasta i marynarzy, a z czasem ogród urósł do jednego z największych w Polsce.

Mieszkańcy dopiszą własny rozdział przy kapsule czasu

Obchody 100-lecia przyłączenia Oliwy do Gdańska mają mieć także wymiar współczesny. Podczas spotkania mieszkańcy i przedstawiciele lokalnych instytucji podpiszą deklarację współpracy przy okrągłym stole. Jeden egzemplarz dokumentu trafi do biblioteki, drugi zostanie złożony w kapsule czasu razem z innymi pamiątkami przyniesionymi przez uczestników.

Andrzej Stelmasiewicz z Oliwskiego Ratusza Kultury zwraca uwagę na jeszcze jeden detal:

– To drobny, ale przewrotny eksperyment.

Chodzi o jedną z dwóch fotografii wykonanych podczas wydarzenia aparatem Polaroid. Jedna zostanie przekazana do zbiorów Muzeum Gdańska, druga trafi do kapsuły czasu. W ten sposób współczesny, natychmiastowy obraz ma zostać sprawdzony po latach w warunkach, do których wcale nie został stworzony.

Program wydarzenia przewiduje:

• 12.00 – spotkanie mieszkańców Oliwy
• 12.00–12.10 – występ zespołu Słowiańska Dusza
• 12.20 – podpisanie deklaracji współpracy na rzecz Oliwy przy okrągłym stole
• 12.45 – wspólne zdjęcie uczestników i złożenie pamiątek w kapsule czasu
• 13.00 – przejście pod pętlę Oliwską
• 13.05 – otwarcie wystawy „Historie Gdańskich Dzielnic IX: Oliwa”
• 13.15 – spacer historyczny po dzielnicy

Wydarzenie rozpocznie występ zespołu Słowiańska Dusza, tworzonego przez Polki, Ukrainki i Białorusinki. Po części oficjalnej uczestnicy przejdą pod pętlę Oliwską, gdzie otwarta zostanie wystawa plenerowa. Jesienią mają dojść do tego spacery i wykłady, a cały cykl „Historie Gdańskich Dzielnic” – rozwijany przez Muzeum Gdańska od lat – doczeka się kolejnych odsłon, w tym publikacji poświęconych Matarnia, Kokoszkom, Osowej i Staremu Miastu.

na podstawie: Referat Prasowy UM Gdańsk.