Gdańsk pod gołym niebem. Murale prowadzą przez dzielnice i historie

Na gdańskich ścianach dzieje się więcej, niż widać z ulicy. Jedne malowidła przyciągają samym kolorem, inne zatrzymują dopiero po chwili, gdy wiadomo już, kogo przedstawiają i dlaczego powstały właśnie tam. Zaspa i Wrzeszcz są tylko początkiem tej trasy. Dalej sztuka wychodzi na kolejne bloki, wiadukty, szkoły i kamienice, a miasto można czytać jak długi, rozpisany na elewacjach album.

• Zaspa zamieniła wielką płytę w galerię, którą widać z chodnika
• We Wrzeszczu murale opowiadają o twarzach, ideach i codziennych sporach
• Poza głównymi trasami ściany Gdańska niosą pamięć, sport i solidarność

Zaspa zamieniła wielką płytę w galerię, którą widać z chodnika

Jeśli ktoś chce zacząć oglądanie gdańskich murali od miejsca najbardziej oczywistego, Zaspa nadal pozostaje pierwszym adresem. Na niespełna 3 kilometrach kwadratowych wyrósł tu cały krajobraz sztuki ulicznej, a mniej więcej co trzeci blok ma własne malowidło. Ta kolekcja nie powstała przypadkiem – jej fundamentem był Rafał Roskowiński, uznawany za pioniera polskiego muralizmu, który w 1997 roku zorganizował Międzynarodowy Festiwal Malarstwa Monumentalnego z okazji 1000-lecia Gdańska. Wtedy pojawiło się 10 pierwszych prac, przygotowanych przez twórców z Polski, USA, Litwy i Meksyku.

Później przyszła kolej na festiwal Monumental Art, prowadzony w latach 2009–2016. To właśnie on dołożył ponad 40 kolejnych murali i ukształtował Zaspę jako miejsce, w którym spacer szybko zmienia się w przegląd stylów, tematów i technik. Obok prac Mariusza Warasa, Licuado, Alfaalfa, 2501, Ozmo czy ShaiaDahana wciąż mocno wybija się mural Roskowińskiego z Janem Pawłem II i Lechem Wałęsą – jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów w tej części miasta.

Dla osób, które nie chcą błądzić między blokami, przydatny jest lokalny przewodnik albo internetowy materiał przygotowany przez Instytut Kultury Miejskiej. To dobry punkt startu, bo na Zaspie łatwo minąć dzieło, które z poziomu chodnika nie od razu zdradza swoją skalę.

We Wrzeszczu murale opowiadają o twarzach, ideach i codziennych sporach

Drugi mocny rozdział tej historii zaczyna się we Wrzeszczu, gdzie szczególnie dużo ściennych prac kojarzy się z TUSE, czyli Piotrem Jaworskim. Artysta wykształcony na gdańskiej ASP jest tu obecny niemal na każdym kroku – zarówno przez autorskie murale, jak i realizacje powstające wspólnie z innymi twórcami. W jego pracach wracają portrety Anny Przybylskiej, Zbigniewa Wodeckiego, Andrzeja Zauchy, Krzysztofa Krawczyka, Krzysztofa Kolbergera, Grzegorza Guzińskiego czy Stan Lee, a obok nich pojawiają się sceny mniej oczywiste, jak chłopak w słuchawkach z babcią i radiem.

Wrzeszcz pokazuje jednak coś jeszcze ważniejszego – mural nie musi być tylko portretem. Może mówić o alkoholu, autyzmie, ekologii albo wojnie. Takie przesłanie niosą choćby prace grupy Traffic Design, mural „Mam autyzm. Poznaj. Zrozum. Pomóż” Marka Rybowskiego Looneya czy ekologiczne „Czym oddychasz”, wykonane farbami pochłaniającymi zanieczyszczenia na budynku Conradinum z inicjatywy mieszkańców i wolontariuszy. Do tego dochodzi antywojenne „Ukraina walczy” Mariusza Warasa oraz „Gdańsk bez plastiku” przy szkole na Srebrnikach.

W tej dzielnicy dobrze widać też współpracę różnych artystów. TUSE łączył siły z Titos i Riamem, a do miejskiego pejzażu dołożył się m.in. cykl „Port Wrzeszcz” oraz murale z okazji jubileuszu Radia Gdańsk i Fety. W efekcie spacer po Wrzeszczu nie przypomina zwykłego oglądania pojedynczych obrazów, lecz raczej przechodzenie przez kolejne warstwy miejskiego komentarza.

Poza głównymi trasami ściany Gdańska niosą pamięć, sport i solidarność

Murale nie zatrzymały się na Zaspie i Wrzeszczu. W wielu dzielnicach Gdańska pojawiają się prace, które upamiętniają ważne osoby, przypominają o historii albo reagują na bieżące tematy. Na Biskupiej Górce Tomasz Bielak namalował Martina Luthera Kinga, a na Chełmie Rafał Roskowiński sportretował Aleksandra Dobę na ścianie Morskiej Szkoły Podstawowej. Na Oruni pojawił się komiksowy mural poświęcony Żołnierzom Wyklętym, a na Siedlcach Bartek Piosik namalował Mirosława Bakę.

W mieście nie brakuje też odniesień do żużla. Przy stadionie i w jego okolicach można zobaczyć murale z Ireną Nadolną-Szatyłowską, pierwszą na świecie kobietą-sędzią żużlową, oraz Zenonem Plechem, czyli legendarnym Golden Boyem. Z kolei na Letnicy powstał mural z okazji 15-lecia InvestGda, łączący historyczne motywy „Złotego Wieku” ze współczesnym Gdańskiem, a przy Mniszki 5/6 znalazł się portret Pawła Adamowicza autorstwa Jarka Malickiego.

Ta trasa rozciąga się jeszcze dalej – aż po Jasień, Przymorze, Strzyżę i okolice 100czni. W tych miejscach można znaleźć m.in. „No More Time”, „Kobiety Wolności”, „Filary szacunku” czy mural poświęcony Brunonowi Zwarze. Razem układają się w mapę, która nie prowadzi jedną prostą linią, ale daje dokładnie to, czego w miejskim spacerze szuka się najczęściej – powód, by spojrzeć wyżej niż zwykle.

na podstawie: Urząd Miejski w Gdańsku.