Marsz Godności i film o represjach. Białorusini spotkają się w ECS

Biało-czerwono-białe flagi, marsz ulicami Gdańska i historia dziennikarki śledzonej przez milicyjnego drona – tak wygląda program Dnia Godności przygotowany przez białoruską diasporę. Uczestnicy wydarzenia przypomną o więźniach politycznych i osobach zmuszonych do emigracji. W Europejskim Centrum Solidarności zaplanowano także wystawę oraz bezpłatny pokaz filmu inspirowanego prawdziwymi losami białoruskich dziennikarzy.

• Marsz z Długiego Targu zakończy się w ECS
• Biało-czerwono-biała flaga stała się symbolem sprzeciwu
• „Pod szarym niebem” opowiada historię Kaciaryny Andrejewej

Marsz z Długiego Targu zakończy się w ECS

Dzień Godności obchodzony jest 9 sierpnia, w rocznicę sfałszowanych wyborów prezydenckich na Białorusi z 2020 roku. Po głosowaniu doszło tam do masowych protestów, a odpowiedzią władz Alaksandra Łukaszenki były zatrzymania, procesy, wyroki i brutalne przesłuchania.

Według organizatorów tysiące osób nadal przebywają w więzieniach lub aresztach, często bez regularnego kontaktu z rodzinami i światem zewnętrznym. Setki tysięcy Białorusinów żyją poza ojczyzną, bez możliwości bezpiecznego powrotu. Gdańskie wydarzenie ma przypomnieć o obu grupach – więźniach politycznych oraz emigrantach.

Program na niedzielę obejmuje:

• o godz. 15 marsz godności, który rozpocznie się przy Fontannie Neptuna na Długim Targu; finał zaplanowano w ogrodzie zimowym ECS,
• o godz. 16 cyfrową wystawę „Kolory oporu” w ogrodzie zimowym ECS na parterze,
• o godz. 17 projekcję filmu „Pod szarym niebem” w audytorium ECS oraz rozmowę z twórczyniami i odtwórczynią głównej roli.

Udział w marszu i wystawie jest bezpłatny. Na pokaz filmu obowiązuje bezpłatny bilet.

Biało-czerwono-biała flaga stała się symbolem sprzeciwu

Wystawa „Kolory oporu” pokazuje białoruskie biało-czerwono-białe flagi narodowe. Po wyborach prezydenckich w 2020 roku ten historyczny symbol pojawiał się podczas pokojowych protestów i stał się znakiem sprzeciwu wobec represji.

Władze Białorusi posługują się czerwono-zieloną flagą nawiązującą do symboliki Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Biało-czerwono-biały sztandar jest natomiast kojarzony z ruchem demokratycznym oraz solidarnością z osobami prześladowanymi przez reżim.

Taki układ programu pozwala przejść od wspólnego, ulicznego gestu sprzeciwu do opowieści o konkretnych ludziach. W filmie i rozmowie po projekcji temat represji zostanie przedstawiony przez osoby, które znają go z pracy dziennikarskiej, reżyserskiej i aktorskiej.

„Pod szarym niebem” opowiada historię Kaciaryny Andrejewej

Film przedstawia losy Leny, antyreżimowej dziennikarki transmitującej na żywo brutalne tłumienie pokojowej demonstracji. Kobieta zostaje namierzona przez milicyjnego drona, a następnie zatrzymana. Jej mąż Ilja próbuje doprowadzić do jej uwolnienia, podczas gdy władze usiłują złamać oboje.

Historia została oparta na losach białoruskich dziennikarzy Biełsat TV – Kaciaryny Andrejewej i jej męża Igora Iljasza. Andrejewa została zatrzymana w listopadzie 2020 roku i skazana na osiem lat kolonii karnej za „zdradę państwa”. Iljasz trafił do aresztu w październiku 2024 roku. Za komentarze i wywiady dla niezależnych mediów otrzymał karę czterech lat kolonii karnej.

W marcu 2026 roku białoruski reżim ułaskawił 250 więźniów politycznych. Wolność w kraju odzyskało 235 osób, a 15 deportowano na Litwę. Wśród uwolnionych znalazła się Andrejewa, która spędziła za kratami łącznie ponad pięć i pół roku. Jej mąż nadal odbywa karę i – jeśli nie zostanie wcześniej zwolniony – ma przed sobą jeszcze trzy lata.

Po projekcji odbędzie się rozmowa z Marą Tamkovich, reżyserką filmu, Kaciaryną Andrejewą, której historia stała się jego inspiracją, oraz Alaksandrą Vaitsekhovich, odtwórczynią głównej roli. Spotkanie będzie tłumaczone na język polski.

„Nie sądzę, żebym zrobiła coś ważnego, na tyle ważnego, żeby nakręcić o mnie film” – powiedziała Kaciaryna Andrejewa w pierwszym wywiadzie po odzyskaniu wolności.

Tamkovich jest polsko-białoruską reżyserką i scenarzystką. Studiowała dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim, a także reżyserię w Warszawskiej Szkole Filmowej i Szkole Wajdy. Przez niemal dekadę pracowała dla niezależnych białoruskich mediów nadających z Polski. Vaitsekhovich zajmuje się aktorstwem teatralnym i filmowym, a także pracuje jako pedagożka teatru i nauczycielka.

na podstawie: Urząd Miejski w Gdańsku.