Nowe Muzeum Poczty Polskiej odsłania piwnice. Tam trwała obrona

Schody prowadzą pod historyczny budynek, do miejsca, które przez lata pozostawało poza trasą zwiedzania. W nowych salach łatwiej zobaczyć nie tylko sam atak na Pocztę Polską, lecz także życie polskiej społeczności w przedwojennym Gdańsku i długie konsekwencje wojennej tragedii. Opowieść rozpoczyna się od znaczków, telegramów i dokumentów, a kończy na powojennych losach rodzin oraz pamięci przechowywanej przez kolejne pokolenia.

• Piwnice pokazują ostatnie godziny obrony Poczty Polskiej
• Od polskich organizacji do narastających prześladowań
• Egzekucja na Zaspie i pamięć przechowywana po wojnie

Piwnice pokazują ostatnie godziny obrony Poczty Polskiej

Do wystawy włączono około 230 mkw. piwnic historycznego budynku. To właśnie w tej części rozegrała się ostatnia faza obrony Poczty Polskiej 1 września 1939 roku. Zwiedzający poznają przygotowania pracowników, przebieg niemieckiego ataku, kolejne próby przejęcia gmachu oraz walkę zakończoną po kilkunastu godzinach.

Narracja nie koncentruje się wyłącznie na zbiorowym bohaterstwie. Losy obrony przedstawiono przez biografie konkretnych osób, między innymi Konrada Guderskiego, Alfonsa Flisykowskiego, Jana Michonia i Józefa Wąsika.

Osobne miejsce zajmuje Erwina Barzychowska, dziesięcioletnia uczennica polskiej szkoły, która podczas ataku znajdowała się w budynku poczty. Ciężko poparzona dziewczynka zmarła 20 października 1939 roku. Była jedną z pierwszych dziecięcych ofiar drugiej wojny światowej.

Nowa przestrzeń pozwala prześledzić przebieg obrony w miejscu bezpośrednio związanym z jej końcowym etapem. Dla zwiedzających oznacza to również dostęp do części budynku, która wcześniej nie należała do publicznej trasy.

Od polskich organizacji do narastających prześladowań

Ekspozycja zajmuje siedem sal. W pierwszej części pokazano znaczenie Poczty Polskiej oraz polskich instytucji działających w międzywojennym Gdańsku. Sala Pocztowa została zaaranżowana w stylu nawiązującym do przedwojennych placówek. Wśród eksponatów znalazły się:

• znaczki i kartki pocztowe,
• telegramy,
• dokumenty pracowników,
• wyposażenie związane z łącznością.

Kolejna sala przybliża polskie organizacje obecne w Gdańsku, między innymi Klub Sportowy Gedania, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” oraz Macierz Szkolną. Ich działalność pomaga zrozumieć środowisko, z którego wywodzili się późniejsi obrońcy poczty.

Dalsza część wystawy prowadzi już w stronę konfliktu. Na kolejnych etapach przedstawiono presję nazistowskich władz Wolnego Miasta Gdańska, prześladowania Polaków i coraz agresywniejszą propagandę. Dzięki takiemu układowi wydarzenia z 1939 roku nie pojawiają się jako nagły, oderwany epizod, lecz jako finał wcześniej narastających napięć.

Egzekucja na Zaspie i pamięć przechowywana po wojnie

Historia obrońców nie kończy się na kapitulacji. Aresztowanych Pocztowców postawiono przed niemieckim sądem i skazano na śmierć jako rzekomych „partyzantów”. 5 października 1939 roku trzydziestu ośmiu obrońców rozstrzelano na poligonie policji gdańskiej na Zaspie.

Wystawa obejmuje także szerszy obraz niemieckich represji wobec Polaków. Pokazano świadectwa więźniów Victoriaschule i niemieckich obozów koncentracyjnych, dokumenty prześladowań oraz losy osób, które musiały opuścić Gdańsk albo zostały rozproszone po Europie.

Po raz pierwszy stała ekspozycja nie urywa się na wydarzeniach z 1939 roku. Zwiedzający poznają również powojenne biografie Polaków, którzy przeżyli wojnę, wrócili do Gdańska lub uczestniczyli w odbudowie miasta. Wśród tych historii znajdują się losy Balbiny i Michała Bellwonów oraz Brunona Zwarry.

Szczególną część poświęcono pamięci o obrońcach. Przedstawiono rolę rodzin, powojenne formy upamiętnienia oraz wieloletnią drogę do prawnej rehabilitacji osób skazanych przez niemieckie sądy. Dzięki temu Poczta Polska jest pokazana nie tylko jako miejsce walki, ale również jako punkt odniesienia dla historii polskiego Gdańska i jej późniejszego przypominania.

Muzeum działa od 1979 roku, kiedy otwarto je w 40. rocznicę wybuchu wojny. W tym samym czasie odsłonięto Pomnik Obrońców Poczty Polskiej na placu ich imienia. Za przygotowanie nowej wystawy odpowiadał zespół kuratorski Marka Adamkowicza, Macieja Ostrowskiego i dr. Jana Szkudlińskiego. Recenzje naukowe przygotowali prof. dr hab. Piotr M. Majewski i dr hab. Marcin Owsiński, aranżację opracowało Biuro Kreacja, a projekt graficzny Anita Wasik.

W tygodniu otwarcia wejście na nową wystawę kosztuje symboliczną złotówkę. Rodziny posiadające Kartę Mieszkańca mogą do 11 października otrzymać upominek związany z maskotką przedwojennego polonijnego Klubu Sportowego „Gedania”. Od 15 października mają zostać ogłoszone lekcje dla szkół, spacery i inne propozycje poznawania historii Polaków z Wolnego Miasta Gdańska. Zaplanowano również spotkania poświęcone książkom oraz przedwojennej historii miasta.

Ceny biletów po okresie otwarcia:

• normalny – 15 zł,
• ulgowy – 10 zł,
• rodzinny, dla maksymalnie dwóch dorosłych i sześciorga dzieci – 38 zł,
• w poniedziałki – wstęp wolny.

Muzeum jest otwarte od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10–18.

na podstawie: Serwis gdansk.pl.