Po 81 latach magazyn znów jest kaplicą. Trafił do niej XV-wieczny ołtarz

W Bazylice Mariackiej pojawił się zabytek, który przez dziesięciolecia uchodził za bezpowrotnie utracony. Ołtarz św. Trójcy znalazł stałe miejsce w Kaplicy św. Michała Archanioła, dotąd wykorzystywanej jako magazyn. Wierni i turyści mogą oglądać dzieło z niezwykłym przedstawieniem Trójcy Świętej oraz niepewnym wizerunkiem dwóch rycerzy. Historia ołtarza prowadzi przez Gdańsk, Berlin i wojenne losy wielu dzieł sztuki.

• Kaplica św. Michała odzyskała swoje miejsce w bazylice
• Obraz pokazuje Trójcę Świętą w rzadkim ujęciu
• Zaginiony zabytek przetrwał w dwóch berlińskich miejscach

Kaplica św. Michała odzyskała swoje miejsce w bazylice

Od 10 sierpnia ołtarz św. Trójcy znajduje się w Kaplicy św. Michała Archanioła. Kaplicę ufundowała w 1473 roku rodzina von Holten Stutte. Przez 81 lat nie służyła jednak celom sakralnym – w świątyni wykorzystywano ją jako magazyn.

Ołtarz wrócił do Bazyliki Mariackiej w marcu 2020 roku ze stolicy Niemiec. Oficjalne powitanie zabytku przełożono z powodu pandemii COVID-19. Dziękczynna liturgia w języku polskim i niemieckim odbyła się 11 czerwca 2022 roku.

Sprowadzenie dzieła było możliwe dzięki porozumieniu proboszcza Bazyliki Mariackiej z Unią Kościołów Ewangelickich w Niemczech. Stała lokalizacja pozwala teraz oglądać ołtarz nie tylko podczas specjalnych wydarzeń, lecz także przy okazji zwiedzania bazyliki i udziału w nabożeństwach.

Obraz pokazuje Trójcę Świętą w rzadkim ujęciu

Dębowy ołtarz powstał w latach 20. XV wieku. Jego centralny obraz przedstawia Trójcę Świętą w typie Pietas Domini. Bóg Ojciec podtrzymuje zdjęte z krzyża ciało Chrystusa, a między głowami obu postaci znajduje się gołębica symbolizująca Ducha Świętego.

Kompozycja różni się od typowego przedstawienia Piety, w którym ciało Chrystusa trzyma Matka Boska. Na obrazie Bóg Ojciec ma tiarę i ciemnobłękitny płaszcz, a nagie ciało Chrystusa ukazane jest po zdjęciu z krzyża.

Na odwrocie zachowało się przedstawienie dwóch mężczyzn w zbrojach. Stan malowideł jest zły, dlatego nie udało się jednoznacznie ustalić ich tożsamości. Najczęściej wskazuje się na króla Artura i wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, ale pozostaje to hipotezą.

Przednia ściana predelli, czyli dolnej podpory ołtarza, zawiera jeszcze jedną scenę Trójcy Świętej – Tron Łaski. Bóg Ojciec siedzi na tronie i podtrzymuje krzyż z Chrystusem, nad którym znajduje się gołębica. Po bokach umieszczono wizerunki dwóch świętych rycerzy: św. Jerzego oraz prawdopodobnie św. Olafa.

Zaginiony zabytek przetrwał w dwóch berlińskich miejscach

Do 1945 roku obraz i predella znajdowały się w kaplicy Bractwa św. Jerzego. Podczas II wojny światowej Niemcy wywieźli je z kościoła Mariackiego razem z wieloma innymi zabytkami.

Przez lata po wojnie ołtarz uznawano za zaginiony. Dopiero do 1999 roku ustalono, że jego elementy przetrwały w Berlinie, choć były przechowywane osobno. Obraz znajdował się w Gemäldegalerie, a predella w kościele św. Jana w berlińskiej dzielnicy Moabit.

Dziś oba elementy są ponownie prezentowane w Gdańsku jako część jednego zabytku. Dla odwiedzających oznacza to możliwość obejrzenia nie tylko głównego przedstawienia, lecz także rewersu obrazu i malowideł predelli – detali, które pomagają odtworzyć dawny wygląd ołtarza.

na podstawie: Portal gdansk.pl.