Oczyszczalnie muszą się zmienić. Gdańsk pokazał skalę wyzwania

Po ulewnym deszczu do oczyszczalni Gdańsk Wschód trafia ponad dwa razy więcej ścieków, niż przewidziano w projekcie. Podczas konferencji w Jelitkowie rozmawiano o tym, jak przygotować instalacje na gwałtowne zjawiska pogodowe, nowe wymagania Unii Europejskiej i rosnące koszty energii. Stawką jest nie tylko czystość wody, ale także bezpieczeństwo całego systemu kanalizacyjnego.

• Polska sieć rośnie, ale normy spełnia niewiele aglomeracji
• Nowa dyrektywa UE podnosi poprzeczkę oczyszczania
• Gdańsk Wschód mierzy się z gwałtownymi dopływami ścieków

Polska sieć rośnie, ale normy spełnia niewiele aglomeracji

Forum poświęcone przyszłości oczyszczalni ścieków zorganizowano w hotelu Novotel Gdańsk Marina. Mateusz Grzeszczuk, prezes zarządu firmy BMP, wskazywał, że rozbudowa sieci kanalizacyjnej nie oznacza jeszcze spełnienia wszystkich wymagań dotyczących oczyszczania ścieków.

Pod koniec 2025 roku długość krajowej sieci kanalizacyjnej wynosiła 191 tys. km. W ciągu roku przybyło około 5 tys. km. Jednocześnie, według danych za 2023 rok, wszystkie wymagania dotyczące oczyszczania ścieków spełniało zaledwie 53,7 proc. aglomeracji.

Oczyszczalnia przyszłości nie kończy się tylko i wyłącznie na bramie zakładu, ale jest to cały system, technologia, a przede wszystkim ludzie – powiedział Mateusz Grzeszczuk.

To oznacza, że modernizacja dotyczy nie tylko samych obiektów technologicznych. Znaczenie mają także sieci przesyłowe, sposób zarządzania instalacjami, przygotowanie pracowników oraz odporność systemu na nagłe skoki ilości ścieków.

Nowa dyrektywa UE podnosi poprzeczkę oczyszczania

Unijna dyrektywa ściekowa przewiduje wprowadzenie czwartego stopnia oczyszczania. Jego zadaniem będzie usuwanie mikrozanieczyszczeń, których nie zatrzymują standardowe procesy mechaniczne, biologiczne i biogeniczne. Chodzi między innymi o pozostałości leków, środków higienicznych, pestycydów i mikroplastiku.

Przepisy wyznaczają również cele energetyczne dla sektora ściekowego. Od 2030 roku odnawialne źródła energii mają pokrywać co najmniej 20 proc. jego zapotrzebowania na energię.

Decyzje, aby spełnić te wymagania trzeba podjąć w gruncie rzeczy nie tyle jutro, ale tak naprawdę wczoraj – ocenił prezes BMP.

Według Mateusza Grzeszczuka Polska ma rocznie trzy razy mniejsze zasoby odnawialnych wód na mieszkańca niż średnia europejska. Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska, zwracał z kolei uwagę na ceny energii i ryzyko zakłóceń w działaniu miejskich instalacji.

Dyrektywa unijna o 20 procentach to nie tylko wymóg, ale konieczność, żeby zabezpieczyć nasze miasta i instalacje przez różnego rodzaju zawirowaniami – powiedział Piotr Kryszewski.

W Gdańsku część rozwiązań energetycznych działa już od lat. W 2012 roku, podczas modernizacji oczyszczalni Gdańsk Wschód, powstała instalacja do termicznego przekształcania osadów oraz system produkcji energii elektrycznej i cieplnej z biogazu.

Gdańsk Wschód mierzy się z gwałtownymi dopływami ścieków

Oczyszczalnia Gdańsk Wschód działa od 1976 roku. Jest położona w północno-wschodniej części miasta, na Żuławach Gdańskich, w delcie Wisły. Zakład zajmuje 73,6 ha i był w kolejnych latach rozbudowywany oraz modernizowany.

Danuta Jarzembowska, wiceprezes zarządu Gdańskich Wodociągów, mówiła podczas konferencji o wpływie zmian klimatu i nagłych zjawisk atmosferycznych na pracę oczyszczalni. Szczególne znaczenie mają intensywne opady, które w krótkim czasie zwiększają ilość ścieków dopływających do zakładu.

29 lipca 2025 roku średniodobowy dopływ po nawalnych deszczach wyniósł 259 tys. m sześc. To ponad dwa razy więcej niż projektowana przepustowość oczyszczalni, określona na 120 tys. m sześc. na dobę. Takie dane pokazują, że przy planowaniu inwestycji trzeba uwzględniać nie tylko codzienne obciążenie, lecz także gwałtowne, krótkotrwałe skoki.

Najważniejsze dane eksploatacyjne oczyszczalni Gdańsk Wschód na koniec 2025 roku:

• długość sieci kanalizacyjnej bez przykanalików – 1140 km w Gdańsku,
• odebrane ścieki – 41,514 mln m sześc.,
• średniodobowy dopływ ścieków – 113,74 tys. m sześc. na dobę,
• projektowana przepustowość – 120 tys. m sześc. na dobę,
• obsługiwany obszar – Gdańsk, Sopot, Pruszcz Gdański, gmina wiejska Pruszcz Gdański, Kolbudy i Żukowo.

Oczyszczone ścieki są odprowadzane rurociągiem tłocznym o długości 2,4 km w głąb Zatoki Gdańskiej. Za infrastrukturę zakładu odpowiada Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanalizacyjna, a operatorem oczyszczalni są Gdańskie Wodociągi.

Historia modernizacji obejmuje między innymi uruchomienie chemicznego usuwania zanieczyszczeń w 1993 roku, wdrożenie biologicznego procesu oczyszczania w 1999 roku oraz przebudowę obiektów biologicznych i rozwój instalacji energetycznych w 2012 roku. W obliczu nowych norm i gwałtownych zmian pogody kolejne inwestycje będą musiały łączyć ochronę wód, większą odporność systemu oraz ograniczenie zużycia energii.

na podstawie: Urząd Miejski w Gdańsku.