Najstarsza płyta z 1411 roku pod lupą konserwatorów w Bazylice Mariackiej

Pod stopami zwiedzających trwa praca, której efektu nie widać od razu. Konserwatorzy zajęli się już ponad 200 płytami nagrobnymi, a wśród nich jest najstarsza, datowana na 1411 rok. To właśnie przy takich obiektach wychodzą na jaw detale, które przez stulecia znikały pod kolejnymi warstwami użytkowania. Obecny etap obejmuje część nawy południowej, transept i obejście ołtarza głównego, a zakończenie zaplanowano do końca 2026 roku.

• Pod posadzką Bazyliki Mariackiej zachowały się nazwiska dawnych gdańszczan
• Najstarsza płyta z 1411 roku wraca do czytelności
• Rozległa posadzka wymusza pracę na raty
• Skala świątyni pokazuje, dlaczego renowacja trwa latami

Pod posadzką Bazyliki Mariackiej zachowały się nazwiska dawnych gdańszczan

Bazylika Mariacka od wieków pełniła nie tylko funkcję świątyni, ale też nekropolii. Spoczywali tu patrycjusze, burmistrzowie, uczeni i zamożni mieszczanie, czyli ludzie, którzy współtworzyli dawny Gdańsk. Z planu rozkładu płyt nagrobnych z 1730 roku, przechowywanego w Archiwum Państwowym w Gdańsku, wynika, że zaznaczono na nim aż 511 płyt. Dziś w świątyni znajduje się około 400, a część z nich wciąż daje się odczytać.

Barbara Brzuskiewicz z Fundacji Pracowni Miejskiej im. Ludwika Brzuskiewicza podkreśla, że skala prac jest duża.

– Na obecnym etapie renowacją objętych jest ponad 200 płyt nagrobnych – mówi konserwatorka sztuki.

To kontynuacja robót rozpoczętych w 2019 roku. Wtedy konserwatorzy ustabilizowali płyty i inne elementy posadzki, które zaczęły się chwiać i osiadać, a także naprawili pęknięcia i uszkodzenia.

Najstarsza płyta z 1411 roku wraca do czytelności

Wśród obecnie odnawianych płyt jest ta, pod którą pochowani zostali burmistrzowie Głównego Miasta – Conrad Letzkau, czyli Konrad Leczkow, oraz Arnold Hecht. Obaj należeli do grona osób sprzyjających Władysławowi Jagielle, a 6 kwietnia 1411 roku zostali podstępnie uwięzieni przez Krzyżaków i zamordowani na gdańskim zamku krzyżackim.

Ich płyta należy dziś do najbardziej zniszczonych. Sześć lat temu udało się uzupełnić napisy, teraz konserwatorzy chcą jeszcze wydobyć ślady rysunku, które pozwolą przywrócić jej pełniejszy wygląd. W tej części prac trafiają się też płyty z późniejszych wieków – od XVI do XIX stulecia, a nawet z ubiegłego wieku.

Jedną z ciekawostek jest płyta, na której zachował się polski zapis „to moje odpoczynienie”. Spoczywają pod nią szczątki Michała Skudajskiego. W takiej świątyni nawet pojedynczy czytelny fragment napisu bywa ważny, bo pomaga odtworzyć nie tylko samą inskrypcję, ale też pamięć o osobie pochowanej pod posadzką.

Rozległa posadzka wymusza pracę na raty

Konserwacja w Bazylice Mariackiej jest trudna także dlatego, że płyty nie leżą w jednym wydzielonym miejscu. Jest ich około 400, wiele jest rozbitych, uszkodzonych i mocno zużytych, a jednocześnie stanowią część posadzki, po której cały czas chodzą ludzie. Dodatkowym wyzwaniem jest ruch w świątyni, bo odwiedzający przewijają się tam od rana do wieczora.

Prace prowadzone są równolegle przy około 10 płytach. Jedna wymaga tygodnia, inna dwóch tygodni, a ta w lepszym stanie może zostać odnowiona w cztery lub pięć dni. Posadzka składa się z różnych materiałów – od kamieni przypominających marmur, przez granitoidy i piaskowce, po wapień olandzki sprowadzany ze szwedzkiej wyspy Olandia. Po oczyszczeniu obiekty są wzmacniane chemicznie, a cała powierzchnia musi zostać odpowiednio zabezpieczona i wypolerowana.

– Dziś nasza praca polega na tym, żeby te płyty nagrobne chemicznie tak wzmocnić, żeby służyły nam jak najdłużej. Jest też szansa na odczytanie na nich różnych szczegółów – mówi Barbara Brzuskiewicz.

W ubiegłym roku konserwatorzy pracowali w nawie północnej i głównej.

Skala świątyni pokazuje, dlaczego renowacja trwa latami

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to największa średniowieczna budowla Gdańska, największy zabytkowy kościół w Polsce i trzecia co do wielkości ceglana świątynia na świecie. Jej rozmiary łatwo tłumaczą, dlaczego prace przy samych płytach nagrobnych zajmują tak dużo czasu.

Wymiary świątyni robią wrażenie: – długość – 105 metrów, – szerokość w transepcie – 66 metrów, – wysokość od posadzki do sklepienia – prawie 30 metrów, – kubatura wnętrza – około 155 tysięcy metrów sześciennych, – powierzchnia dachów – około hektara, – liczba osób, które zmieszczą się w środku – około 25 tysięcy, – wysokość wieży – 78 metrów, do kalenicy 82 metry.

Budowę świątyni rozpoczęto po wmurowaniu kamienia węgielnego 25 marca 1343 roku. Ostatnią cegłę sklepienia położono w 1502 roku, a więc całość powstawała przez 159 lat. To właśnie ta skala sprawia, że renowacja posadzki i płyt nagrobnych nie jest pojedynczym zabiegiem, ale długim procesem, w którym liczy się precyzja i cierpliwość.

na podstawie: Serwis gdansk.pl.