Żuraw Gdański wyróżniony w konkursie. Gala w kościele św. Jana

Wśród 49 zgłoszeń jury wybrało 20 zabytków, które zasłużyły na nagrody i wyróżnienia. W tym gronie znalazł się Żuraw Gdański, doceniony za opiekę nad jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Narodowego Muzeum Morskiego. Uroczystość wręczenia odbyła się w kościele św. Jana, który rok wcześniej sam został laureatem konkursu. To spotkanie połączyło dwa gdańskie zabytki – jeden nagrodzony za ochronę, drugi za umiejętne wykorzystanie historycznej przestrzeni.

Żuraw Gdański doceniony za opiekę nad zabytkiem techniki

Żuraw Gdański otrzymał wyróżnienie w kategorii „Zabytki techniki”. Jury konkursu Zabytek Zadbany 2026 oceniło 49 zgłoszeń z całej Polski, a ostatecznie nagrodziło lub wyróżniło 20 obiektów. W tej samej kategorii nagrody przyznano budynkowi siłowni dawnej zajezdni tramwajowej na Wyspie Jaskółczej w Szczecinie oraz wiatrakowi koźlakowi w Koźminie Wielkopolskim.

Wyróżnienie dla Żurawia oznacza docenienie nie tylko samego zabytkowego obiektu, lecz także stałej pracy związanej z jego utrzymaniem i udostępnianiem. Za opiekę nad nim odpowiada Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku. Dla odwiedzających istotne jest to, że historyczny budynek pozostaje częścią działalności muzealnej, a nie wyłącznie elementem miejskiego krajobrazu.

Kościół św. Jana miejscem gali po ubiegłorocznym sukcesie

Gospodarzem uroczystości było Centrum św. Jana, prowadzone przez Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku. XIV-wieczna świątynia działa dziś jako sala koncertowa, teatralna i wystawiennicza. Dzięki temu zabytkowa przestrzeń nadal jest użytkowana, a jej ochrona łączy się z regularną działalnością kulturalną.

W poprzedniej edycji konkursu kościół św. Jana zdobył główną nagrodę w kategorii specjalnej „Właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem”. Jury wyróżniło sposób, w jaki Nadbałtyckie Centrum Kultury wykorzystuje i zabezpiecza historyczny obiekt. W 2026 r. instytucja współorganizowała więc galę konkursu, którego laureatem była rok wcześniej.

Wśród wydarzeń związanych z Centrum św. Jana znalazła się także instalacja artystyczna „LeŚnia”. Przyciągnęła ona wielu zwiedzających, a informacje o niej pojawiały się również w mediach krajowych i zagranicznych. Działalność kulturalna stała się tym samym jednym ze sposobów na stałe udostępnianie zabytku mieszkańcom i gościom.

Konkurs od pół wieku wyróżnia dobrze utrzymane zabytki

Zabytek Zadbany jest najstarszym cyklicznym konkursem dotyczącym ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce. Zainicjował go Generalny Konserwator Zabytków w 1975 r. W konkursie oceniane są między innymi prace konserwatorskie, budowlane, rewitalizacyjne i adaptacyjne, a także wieloletnia opieka nad zabytkowymi obiektami.

W 2026 r. nagrody i wyróżnienia przyznano w kilku kategoriach:

• w kategorii „Właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem” nagrody otrzymały siedziba Ministerstwa Edukacji Narodowej w Warszawie oraz kościół parafialny Matki Boskiej Różańcowej w Boronowie;
• w kategorii „Utrwalenie wartości zabytkowej obiektu” nagrodzono siedzibę Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Szczecinku, a wyróżniono kamienice w Krakowie i Szczecinie oraz ratusz w Ośnie Lubuskim;
• w kategorii „Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu” nagrody otrzymały Twierdza Srebrna Góra oraz zespół zamkowo-parkowy w Suchej Beskidzkiej;
• w kategorii „Adaptacja obiektów zabytkowych” doceniono dawny budynek sądu grodzkiego w Kowalewie Pomorskim oraz dawny kantor fabryczny Izraela Kalmanowicza Poznańskiego w Łodzi, a wyróżnienia trafiły do willi w Puszczykowie i Milanówku;
• w kategorii „Architektura i budownictwo drewniane” nagrody przyznano kościołom w Grębaninie i Żabiance, a wyróżnienia budynkowi dawnej Kolei Nadwiślańskiej w Ciechanowie oraz kaplicy Świętego Huberta w Boleszynie;
• w kategorii „Zabytki techniki” wyróżnienie otrzymał Żuraw Gdański, obok nagrodzonych obiektów w Szczecinie i Koźminie Wielkopolskim.

na podstawie: Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego.