Odnaleziony rękopis i ponad 100 wydarzeń. Targi książki w Gdańsku

Na półkach będą nowości, ale największą uwagę może przyciągnąć tekst, o którego istnieniu przez lata nikt nie wiedział. W programie Gdańskich Targów Książki znalazło się ponad 100 wydarzeń – od spotkań z autorami po rozmowy o wojnie, pamięci i wolności. Szczególnym gościem będzie Lwów, a przestrzeń Europejskiego Centrum Solidarności połączy literaturę z historią miejsca. Wstęp na targi pozostanie bezpłatny.

• Rękopis Iwaszkiewicza rozpocznie targi jeszcze przed otwarciem
• Lwów przywiezie rozmowy o wojnie, pamięci i literaturze
• Maria Janion pojawi się na kartach literackiej gry
• Powieść Pawła Huellego trafi na scenę operową
• Od Bremy po historię opozycji w Stoczni Gdańskiej
• Ponad 100 spotkań dla dorosłych, młodzieży i dzieci
• Debaty literackie dotkną współczesnych sporów
• Nowa nagroda i spotkania w Europejskim Centrum Solidarności
• Godziny targów i dojazd do ECS

Rękopis Iwaszkiewicza rozpocznie targi jeszcze przed otwarciem

Zanim targi rozpoczną się oficjalnie, publiczność pozna opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza „Starość”. Tekst został odnaleziony po 65 latach od powstania, choć wcześniej nie było wiadomo, że w ogóle istnieje. Jego tematem są przemijanie, godność i wolność niezależna od wieku.

Prezentacja odbędzie się 10 września o godz. 18.00 podczas wydarzenia „Gdańskie Targi Książki. Prolog”. O historii rękopisu opowiedzą Robert Papieski, który na niego trafił, oraz Agata Kościelna-Ratowska, dyrektorka Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku. Fragmenty opowiadania przedstawi aktor Jerzy Kiszkis. Towarzyszyć mu będzie Piotr Sutt, solista perkusista i kameralista.

Wydarzenie zostanie przetłumaczone na Polski Język Migowy. Dla publiczności będzie to nie tylko literacka premiera, lecz także spotkanie wokół odkrycia, które zmienia wiedzę o dorobku jednego z najważniejszych polskich pisarzy XX wieku.

Lwów przywiezie rozmowy o wojnie, pamięci i literaturze

Podczas tegorocznej edycji ważne miejsce zajmie Lwów – Miasto Literatury UNESCO. Program przygotowany przez lwowskich partnerów dotyczy tego, jak literatura funkcjonuje w mieście i jak może odpowiadać na doświadczenia wojny oraz przemian społecznych.

Jednym z tematów będzie wymiana doświadczeń między miastami i wspieranie praktyk literackich. Zaprezentowany zostanie także projekt „The Book of Dreaming”, oparty na słuchaniu dzieci. Jego twórcy sprawdzają, w jaki sposób dziecięce perspektywy mogą pomagać w budowaniu bardziej otwartych i integracyjnych społeczności.

Kolejny projekt – „Voices of Defenders” – dokumentuje doświadczenia młodych obrońców i wolontariuszy. Wykorzystuje literaturę, nagrania audio oraz działania sceniczne. W programie znalazły się także rozmowy o świadectwie, pamięci i możliwościach wykorzystywania literatury jako narzędzia zmiany społecznej.

Ważnym punktem będzie dyskusja z Oleną Stiażkiną, historyczką i pisarką. Rozmowa obejmie pamięć indywidualną i zbiorową, budowanie wspólnego rozumienia przeszłości w warunkach konfliktu oraz powojenną reintegrację. Obecność Lwowa sprawi, że gdańskie spotkania będą dotyczyć nie tylko książek, lecz także sposobów opisywania doświadczeń, które wciąż trwają.

Maria Janion pojawi się na kartach literackiej gry

11 września o godz. 17.00 odbędzie się premiera nowej odsłony Literackiej Mapy Gdańska zatytułowanej „Igranie z medium Janion”. Projekt przygotowano z okazji stulecia urodzin Marii Janion, badaczki polskiej kultury i literatury związanej z Gdańskiem.

Marcin Mokry, poeta, projektant i UX designer, oraz Karolina Wiśniewska, projektantka grafik i animatorka życia kulturalnego, sięgnęli po formułę popularnej niegdyś gry typu flirt. W centrum projektu znalazły się karty z nieoczywistymi cytatami z dzieł Janion oraz przypisanymi im miejscami.

Podczas premiery po raz pierwszy pokazane zostaną mapa i karty. Autorzy opowiedzą, które lokalizacje związane z Marią Janion uwzględnili oraz jak odczytywali jej relacje z Gdańskiem.

Na samą grę przyjdzie czas 13 września od godz. 11.00. Testowe rozgrywki potrwają godzinę. Można będzie dołączyć tylko na chwilę, zadać pytanie twórcom albo zostać przy stole dłużej. Taka formuła pozwoli potraktować mapę nie jako zamkniętą publikację, lecz jako sposób na poznawanie literackich śladów w mieście.

Powieść Pawła Huellego trafi na scenę operową

Program pokaże również, jak książki przechodzą do innych dziedzin sztuki. 11 września zaplanowano rozmowę o operowej adaptacji „Weisera Dawidka” Pawła Huellego. Opera „Weiser” będzie pierwszą premierą sezonu artystycznego 2026/2027 Opery Bałtyckiej w Gdańsku.

O przenoszeniu powieści na język opery porozmawiają Anna Czekanowicz, autorka libretta, oraz Romuald Wicza-Pokojski, reżyser i dyrektor Opery Bałtyckiej. Spotkanie może zainteresować zarówno czytelników Huellego, jak i osoby ciekawiące się tym, co dzieje się z fabułą, gdy zamiast narracji pojawiają się muzyka, głos i scena.

Filmową część programu przygotuje All About Freedom Festival. Widzowie zobaczą dokument „Bibliotekarki” w reżyserii Kim A. Snyder. Bohaterkami są bibliotekarki z niewielkich amerykańskich miejscowości, które w czasie narastających sporów ideologicznych bronią wolności i demokratycznych wartości. Film otrzymał nagrodę All About Freedom Festival podczas 23. edycji MDAG w Gdyni.

Od Bremy po historię opozycji w Stoczni Gdańskiej

Międzynarodowy wymiar targów będzie widoczny także podczas premiery książki Gianny Lange „Kiedyś tu wrócimy i wtedy skoczymy”. Publikację wydało gdańskie wydawnictwo Marpress. Autorka pochodzi z Bremy, a książka zamyka obchody 50. rocznicy podpisania umowy o współpracy między Gdańskiem a Bremą.

Udział Gianny Lange w targach będzie jednocześnie początkiem jej rezydencji twórczej w Gdańsku. Literatura stanie się więc w tym przypadku częścią dłuższej wymiany kulturalnej, a nie tylko jednorazowej premiery.

W programie znalazło się także spotkanie wokół książki Zbigniewa Gluzy „Autoportret KOR-u”. O początkach opozycji demokratycznej oraz wpływie środowiska Komitetu Obrony Robotników na wybuch sierpniowego strajku w Stoczni Gdańskiej opowie Bogdan Borusewicz. Były opozycjonista z czasów PRL, pomysłodawca sierpniowego strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i wieloletni marszałek Senatu, należy do osób bezpośrednio związanych z opisywanymi wydarzeniami.

Ponad 100 spotkań dla dorosłych, młodzieży i dzieci

W programie znalazło się ponad 100 wydarzeń. Wśród zaproszonych autorów i autorek są:

• Katarzyna Bonda,
• Wojciech Chmielarz,
• Sylwia Chutnik,
• Andrzej Chwalba,
• Jacek Dehnel,
• Mikołaj Grynberg,
• Magdalena Grzebałkowska,
• Ryszard Koziołek,
• Siergiej Lebiediew,
• Monika Milewska,
• Magdalena Parys,
• Michał Rusinek,
• Justyna Sobolewska,
• Paweł Sołtys,
• Ishbel Szatrawska,
• Szczepan Twardoch.

Lista obejmuje różne gatunki i nurty współczesnej literatury. Osobny segment przygotowano dla twórców i twórczyń Young Adult. Nie zabraknie też spotkań oraz warsztatów dla najmłodszych czytelników.

Rodziny mogą wybrać między innymi gdańską premierę książki Sylwii Chutnik „Dżinsy na parapecie. O równości dla dzieci”. Spotkanie dla dzieci od 8. roku życia rozpocznie ilustrowane czytanie przygotowane przez Miejski Teatr Miniatura w Gdańsku. Później odbędzie się rozmowa z autorką. Wydarzenie będzie tłumaczone na PJM.

Dla dzieci w wieku od 2 do 8 lat organizatorzy przygotowali Salę Małych Stoczniowców. Miejsce wytchnienia będzie dostępne w sobotę i niedzielę od godz. 12.30 do 18.00. Najmłodsi spędzą tam czas na zabawie z najbliższymi, co może ułatwić rodzinom udział w targach bez konieczności rezygnowania z całodniowego programu.

Debaty literackie dotkną współczesnych sporów

Wśród wydarzeń znalazła się rozmowa „Czytanie Rosji od nowa. Literatura wobec imperializmu”. Jej uczestnicy zastanowią się, jak interpretować rosyjską klasykę po aneksji Krymu i pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę. Poruszony zostanie także problem uwzględniania w lekturze kontekstu historycznego i imperialnego.

Uzupełnieniem będą debaty „Nowe języki w literaturze ojczystej” oraz „Narodziny pisarza. Schulz dzień po dniu 1933–1934”. Targi nie ograniczą się więc do prezentowania książek i spotkań promocyjnych. Część programu poświęcono sporom o język, pamięć, odpowiedzialność autora i sposób czytania literatury w zmieniającym się świecie.

Nowa nagroda i spotkania w Europejskim Centrum Solidarności

W Europejskim Centrum Solidarności po raz pierwszy zostanie wręczona Nagroda Literacka Księgarni Kameralnych. Przewidziano trzy równorzędne nagrody w kategoriach literatury polskiej dla dorosłych oraz literatury dla dzieci w wieku od 6 do 12 lat. Organizatorem wyróżnienia jest Polska Izba Książki.

Podczas targów odbędzie się także gala Nagrody Edytorskiej Polskiego PEN Clubu i Konsula Honorowego Wielkiego Księstwa Luksemburga w Sopocie.

Udział w wydarzeniu można połączyć ze zwiedzaniem wystaw ECS. W czasie targów bilety będą kosztować:

• 25 zł na wystawę stałą Europejskiego Centrum Solidarności,
• 10 zł na wystawę „Stocznia”.

Godziny targów i dojazd do ECS

Gdańskie Targi Książki odbędą się od 11 do 13 września 2026 roku w Europejskim Centrum Solidarności przy pl. Solidarności 1. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.

Godziny otwarcia:

• piątek: 10.00–18.00,
• sobota: 10.00–18.00,
• niedziela: 10.00–17.00.

Organizatorzy rekomendują komunikację miejską. Osoby przyjeżdżające rowerem mogą skorzystać ze stojaków przed historyczną Bramą nr 2 oraz przy budynku ECS, na Drodze do Wolności. Dostępny będzie również płatny parking podziemny z wjazdem od ul. Nowomiejskiej.

Główne wejście na targi poprowadzi przez historyczną Bramę nr 2. Dodatkowe wejście znajdzie się od strony pl. Solidarności. Za organizację wydarzenia odpowiada Jednostka Kultury sp. z o.o., a współorganizatorami są Miasto Gdańsk i Europejskie Centrum Solidarności. Wśród partnerów znajdują się Dom Literatury w Gdańsku, operator tytułu Gdańsk Miasto Literatury UNESCO, oraz Polska Izba Książki.

na podstawie: Urząd Miejski Gdańsk.