Tajne nauczanie na Pomorzu - nauczyciele zajrzą do szkolnej pamięci regionu

W gdańskiej Pomorskiej Bibliotece Pedagogicznej szykuje się spotkanie, które wyciąga z archiwów historie ważne nie tylko dla nauczycieli, ale i dla każdego, kogo interesuje los szkoły w czasie wojny. 17 kwietnia 2026 roku rusza tam bezpłatne szkolenie „Tajne nauczanie na Pomorzu”, przygotowane wspólnie z Instytutem Pamięci Narodowej Oddziałem w Gdańsku. To będzie dzień, w którym historia szkolnej ławki spotka się z opowieścią o odwadze, pamięci i regionie 📚

• W Gdańsku historia szkoły wyjdzie z archiwów na pierwszy plan
• “Tajne nauczanie na Pomorzu” ma też muzealny wymiar, który robi wrażenie
• Zgłoszenia przyjmują w IPN, a do biblioteki łatwo dojechać

W Gdańsku historia szkoły wyjdzie z archiwów na pierwszy plan

Szkolenie potrwa od 10.00 do 14.40 i zostało pomyślane tak, by połączyć wykłady z warsztatami oraz wizytą w Muzeum Oświaty Pomorskiej. Dla nauczycieli z Pomorza to okazja, by podejść do tematu nie tylko przez daty i nazwiska, ale też przez konkretne źródła, przedmioty i ślady codzienności.

Plan dnia wygląda tak:

• 10.00 - powitanie uczestników
• 10.10-10.55 - Aleksandra Szwarc, Tajne nauczanie w dawnym województwie pomorskim w latach 1939-1945
• 11.10-11.55 - Bartosz Januszewski, Pomorscy nauczyciele - ofiary II wojny światowej
• 12.00-12.30 - przerwa na kawę ☕
• 12.30-13.30 - warsztaty Wojna w oczach dziecka. Dziecięce rysunki z 1946 roku wpisane na Światową Listę Pamięci Świata UNESCO jako źródło historyczne - prowadzenie: Aleksandra Szwarc / zwiedzanie Muzeum Oświaty Pomorskiej (I grupa)
• 13.40-14.40 - warsztaty Wojna w oczach dziecka. Dziecięce rysunki z 1946 roku wpisane na Światową Listę Pamięci Świata UNESCO jako źródło historyczne - prowadzenie: Aleksandra Szwarc / zwiedzanie Muzeum Oświaty Pomorskiej (II grupa)

To właśnie ten układ sprawia, że szkolenie nie kończy się na sali wykładowej. Uczestnicy dostaną też przestrzeń na pracę z materiałem źródłowym i wejście w muzealną opowieść, która dotyka zarówno historii edukacji, jak i wojennych doświadczeń dzieci.

“Tajne nauczanie na Pomorzu” ma też muzealny wymiar, który robi wrażenie

Mocnym punktem programu będzie wejście do Muzeum Oświaty Pomorskiej, prowadzonego przez bibliotekę. To miejsce trzyma w sobie nie tylko szkolne przedmioty, ale też pamięć o tym, jak na Pomorzu budowano edukację przez pokolenia.

Wśród najcenniejszych zbiorów są XIX-wieczne kroniki małych, wiejskich szkół. Niektóre z nich prowadzono przez dziesiątki lat - jak kronikę z Jabłuszka z lat 1836-1939 czy kronikę z Przegaliny z lat 1846-1952. Do tego dochodzą stare ławki, katedra szkolna sprzed pierwszej wojny światowej, tabliczka szkolna z rysikami i zeszyt do kaligrafii z XIX wieku. 📚

Są tu również świadectwa z Gimnazjum Polskiego w Gdańsku, zeszyty z tajnych kompletów z okresu okupacji niemieckiej, epidiaskopy z przedwojennego gimnazjum oraz dokumenty i pamiątki związane z działalnością „Solidarności” oświaty w Gdańsku. Stała ekspozycja muzeum skupia się dziś przede wszystkim na szkole polskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

Zgłoszenia przyjmują w IPN, a do biblioteki łatwo dojechać

Udział w szkoleniu jest darmowy, ale trzeba się wcześniej zapisać. Zapisy prowadzi Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku - zgłoszenie można wysłać mailowo na [email protected] albo zadzwonić pod +48 58 668 49 01 lub 882 063 821. Termin zgłoszeń mija 15 kwietnia 2026 roku.

Spotkanie odbędzie się w Pomorskiej Bibliotece Pedagogicznej w Gdańsku, we Wrzeszczu Dolnym przy al. gen. J. Hallera 14. Na miejsce dojedziemy tramwajami linii 2, 3, 4, 5, 8 - wysiadając na przystanku Wyspiańskiego - albo SKM, z przystanku Politechnika. Osoby jadące samochodem mogą liczyć na bezpłatny parking na terenie biblioteki, z wjazdem bramą od ul. Leczkowa; w nawigacji warto wpisać Konrada Leczkowa 1.

na podstawie: Pomorska Biblioteka Pedagogiczna w Gdańsku.